Hoe bereken je de belastbare winst voor de vennootschapsbelasting?

De belastbare winst voor de vennootschapsbelasting (vpb) is het bedrag waarover een vennootschap — zoals een bv of nv — belasting verschuldigd is. Dit bedrag wijkt vrijwel altijd af van de commerciële winst in de jaarrekening, omdat fiscale regels eigen uitgangspunten kennen. De berekening verloopt van de commerciële winst via een reeks fiscale correcties naar de uiteindelijke belastbare winst.

Voor veel ondernemers en financieel professionals is deze berekening een bron van verwarring. De fiscale wetgeving bevat tal van afwijkende waarderingsregels, vrijstellingen en aftrekbeperkingen die stap voor stap moeten worden doorlopen. Deze pagina legt het proces helder uit.

Wat is het verschil tussen commerciële winst en fiscale winst?

De commerciële winst is het resultaat dat een onderneming rapporteert in haar jaarrekening, opgesteld volgens de regels van Titel 9 Boek 2 BW of de internationale IFRS-standaarden. De fiscale winst — de grondslag voor de vennootschapsbelasting — wordt bepaald aan de hand van de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 (Wet VPB 1969).

De twee kunnen sterk van elkaar afwijken. Denk aan afschrijvingstermijnen die fiscaal anders zijn dan commercieel, of aan kosten die commercieel ten laste van het resultaat komen maar fiscaal niet aftrekbaar zijn. Het startpunt van de aangifte vennootschapsbelasting is altijd de commerciële winst; daarna volgen fiscale correcties.

Hoe bereken je stap voor stap de belastbare winst?

De berekening van de belastbare winst voor de vennootschapsbelasting verloopt via een vaste structuur. Hieronder staan de zeven stappen die een Nederlandse vennootschap doorloopt bij het bepalen van haar belastinggrondslag.

Stap 1 – Stel de commerciële winst vast
Ga uit van de winst vóór belastingen zoals die blijkt uit de commerciële jaarrekening. Dit is het vertrekpunt van de hele berekening.

Stap 2 – Pas fiscale waarderingsregels toe
Corrigeer voor afwijkende fiscale regels, zoals het activeren van bepaalde kosten (goodwill, bedrijfsmiddelen) en fiscaal toegestane versnelde afschrijving of juist beperkte afschrijving op gebouwen (bodemwaarde: 100% van de WOZ-waarde voor eigen gebruik).

Stap 3 – Verwerk fiscaal niet-aftrekbare kosten
Tel bepaalde kosten die commercieel zijn afgetrokken weer op. Voorbeelden zijn: boetes en geldstraffen (volledig niet aftrekbaar), representatiekosten (deels beperkt aftrekbaar) en bepaalde rentekosten (earningsstrippingmaatregel: rente boven 20% van de fiscale EBITDA of € 1 miljoen is niet aftrekbaar).

Stap 4 – Pas vrijstellingen toe
Trek vrijgestelde voordelen af. De belangrijkste is de deelnemingsvrijstelling: voordelen uit een kwalificerende deelneming (minimaal 5% belang) zijn volledig vrijgesteld van vennootschapsbelasting. Hierdoor worden winsten binnen een concern niet dubbel belast.

Stap 5 – Bereken de fiscale winst
Na de correcties uit stap 2 tot en met 4 is de fiscale winst bepaald. Dit is het saldo van alle baten en lasten volgens fiscale maatstaven.

Stap 6 – Verwerk verliesverrekening
Verliezen uit eerdere jaren kunnen worden verrekend. Sinds 2022 geldt: verliezen tot € 1 miljoen zijn onbeperkt verrekenbaar; het meerdere is beperkt tot 50% van de belastbare winst boven die drempel. Carry back is mogelijk over één jaar.

Stap 7 – Stel de belastbare winst vast en bereken de verschuldigde vpb
De belastbare winst is de grondslag waarover het vpb-tarief wordt toegepast. In 2024 geldt een tarief van 19% over de eerste € 200.000 en 25,8% over het meerdere.

Welke correcties komen het meest voor in de praktijk?

In de dagelijkse praktijk zijn er een aantal fiscale correcties die vrijwel iedere vennootschap raken. Het is goed deze te kennen, omdat het overzien ervan tot fouten in de aangifte kan leiden.

Afschrijvingen – Fiscaal mag op gebouwen niet verder worden afgeschreven dan de WOZ-waarde (voor eigen gebruik: 100%, voor belegging: 50%). Commercieel zijn vaak langere en lagere afschrijvingstermijnen van toepassing.

Voorzieningen – Commercieel mogen meer voorzieningen worden gevormd dan fiscaal. Fiscaal zijn alleen verplichtingen die op balansdatum voldoende bepaalbaar en waarschijnlijk zijn aftrekbaar.

Renteaftrekbeperkingen – De earningsstrippingmaatregel beperkt de aftrek van rente op leningen. Dit raakt met name vennootschappen met veel externe financiering.

Goodwill – Zelfgegenereerde goodwill is fiscaal niet activeerbaar; gekochte goodwill mag fiscaal sneller worden afgeschreven (10 jaar).

Deelnemingsvrijstelling – Dividenden en vermogenswinsten op kwalificerende deelnemingen worden vrijgesteld. Dit is een van de meest ingrijpende correcties voor holdings.

Wat zijn veelgemaakte fouten bij het berekenen van de belastbare winst?

Er zijn een aantal valkuilen die regelmatig terugkomen, zeker bij ondernemers en financieel medewerkers die minder ervaring hebben met de fiscale aangifte.

Commerciële en fiscale cijfers door elkaar halen – De jaarrekening en de fiscale aangifte zijn twee aparte documenten met eigen regels. Wie ze verwart, riskeert een onjuiste belastinggrondslag.

De earningsstrippingmaatregel over het hoofd zien – Veel mkb-ondernemers zijn niet op de hoogte van deze renteaftrekbeperking. Toch kan zij ook bij relatief bescheiden leningen al van toepassing zijn als de EBITDA laag is.

Onterecht toepassen van de deelnemingsvrijstelling – Niet elk aandelenbelang kwalificeert. Er gelden aanvullende eisen (geen laagbelaste beleggingsdeelneming, minimaal 5% belang). Onjuiste toepassing kan leiden tot naheffingen en rente.

Vergeten van verliesverrekeningsmogelijkheden – Verliezen verdwijnen niet automatisch: ze moeten actief in de aangifte worden opgenomen om verrekend te worden.

Niet-aftrekbare kosten alsnog aftrekken – Boetes, bepaalde representatiekosten en niet-zakelijke uitgaven zijn fiscaal niet aftrekbaar, ook al zijn ze commercieel geboekt als last.

Welke vennootschappen zijn belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting?

In Nederland zijn de volgende rechtsvormen in beginsel belastingplichtig voor de vennootschapsbelasting: de besloten vennootschap (bv), de naamloze vennootschap (nv), de coöperatie en bepaalde open commanditaire vennootschappen. Stichtingen en verenigingen zijn in principe niet belastingplichtig, tenzij zij een onderneming drijven. Voor hen gelden aparte, beperkte belastingplichtregels.

Eenmanszaken, vennootschappen onder firma en maatschappen vallen buiten de vpb en betalen inkomstenbelasting via de winst uit onderneming.

Wil je je verder verdiepen in de vennootschapsbelasting?

De berekening van de belastbare winst raakt aan vele deelgebieden van het fiscale recht: waarderingsregels, renteaftrekbeperkingen, verliesverrekening, de deelnemingsvrijstelling en internationale aspecten zoals verrekenprijzen. De onderstaande boeken bieden per onderwerp een gedegen verdieping, geschikt voor zowel studenten als professionals.

Samenvatting: de belastbare winst in vijf kernpunten

De berekening van de belastbare winst voor de vennootschapsbelasting laat zich samenvatten in vijf kernpunten:

1. Startpunt is altijd de commerciële winst uit de jaarrekening.
2. Fiscale correcties — voor afschrijvingen, voorzieningen, niet-aftrekbare kosten en renteaftrekbeperkingen — leiden tot de fiscale winst.
3. Vrijstellingen, waarvan de deelnemingsvrijstelling de belangrijkste is, verlagen de belastinggrondslag verder.
4. Verliesverrekening vermindert de belastbare winst, waarbij sinds 2022 beperkende regels gelden boven de drempel van € 1 miljoen.
5. Het tarief bedraagt in 2024 19% (tot € 200.000) en 25,8% (daarboven).

Een correcte berekening vereist kennis van zowel de commerciële jaarrekening als de fiscale wet- en regelgeving. Voor complexere situaties — denk aan internationale structuren, renteaftrekbeperkingen of de deelnemingsvrijstelling — is gespecialiseerde vakliteratuur of fiscaal advies onmisbaar.

Veelgestelde vragen over de belastbare winst voor de vennootschapsbelasting

Wat is het verschil tussen de fiscale winst en de belastbare winst?
De fiscale winst is het resultaat na alle fiscale correcties op de commerciële winst. De belastbare winst is de fiscale winst verminderd met te verrekenen verliezen uit eerdere jaren. De belastbare winst is de uiteindelijke grondslag voor de belastingberekening.

Moet een stichting ook vennootschapsbelasting betalen?
Stichtingen zijn in principe niet vpb-plichtig. Zij worden wél belastingplichtig als zij een onderneming drijven en daarmee in concurrentie treden met reguliere ondernemingen. De regels hierover staan in de artikelen 2 en 4 van de Wet VPB 1969.

Hoe werkt de earningsstrippingmaatregel?
Deze maatregel beperkt de aftrek van het saldo van rentebaten en rentelasten tot 20% van de fiscale EBITDA, met een drempel van € 1 miljoen. Rente die boven deze drempel uitkomt, is in het betreffende jaar niet aftrekbaar, maar kan worden doorgeschoven naar toekomstige jaren.

Wat is de deelnemingsvrijstelling en wanneer is die van toepassing?
De deelnemingsvrijstelling stelt voordelen (dividenden en vermogenswinsten) uit een kwalificerend aandelenbelang vrij van vennootschapsbelasting. Vereisten zijn onder meer een minimaal belang van 5% en dat het geen laagbelaste beleggingsdeelneming betreft.

Hoe lang kunnen verliezen worden verrekend?
Sinds 2022 zijn vpb-verliezen onbeperkt in de tijd vooruit te verrekenen (carry forward). Verliezen tot € 1 miljoen zijn volledig verrekenbaar; het meerdere is beperkt tot 50% van de belastbare winst boven die drempel. Carry back is mogelijk over één jaar, tot maximaal € 1 miljoen.

Wat is een fiscale eenheid in de vennootschapsbelasting?
Een fiscale eenheid maakt het mogelijk dat een moedermaatschappij en haar dochtermaatschappijen (minimaal 95% belang) gezamenlijk aangifte doen als één belastingplichtige. Dit maakt onderlinge verliesverrekening mogelijk en vereenvoudigt intragroepstransacties.

Mag je goodwill fiscaal afschrijven?
Gekochte goodwill mag fiscaal worden afgeschreven over minimaal tien jaar. Zelfgegenereerde goodwill mag fiscaal niet worden geactiveerd en is dan ook niet afschrijfbaar.

Over deze pagina

Het doel van deze pagina is om vakkennis — met name boeken — aan te bevelen die het beste passen bij deze vraag. Managementboek verdiept zich al meer dan 30 jaar in vakliteratuur en gebruikt nu ook AI om de opgebouwde kennis op een relevante en persoonlijke manier uit te serveren. Heb je zelf een fiscale of financiële vraag? Stel je vraag op managementboek.nl/oplossing en wij voegen deze binnen één dag toe.